dla mamy noworodka, o szczepieniach

O BCG – szczepienie przeciwko gruźlicy

Cykl o szczepieniach zacznę od tego pierwszego, podawanego już w pierwszych dobach życia preparatu. Chciałabym jednak „w pigułce” zawrzeć wiedzę o danym szczepieniu, ewentualnych przeciwwskazaniach i objawach niepożądanych – czyli to co każda mama wiedzieć powinna 🙂

Szczepionka przeciwko gruźlicy zawiera żywy, atenuowany (czyli pozbawiony zjadliwości) szczep prątka bydlęcego. Podawana jest przed wypisem dziecka ze szpitala, w lewe ramię. W przypadku gdy dziecko nie zostało zaszczepione po urodzeniu to jest możliwość podania szczepionki do 15 roku życia. Szczepionka jest w Polsce refundowana.

Czy jest skuteczna?

Szczepionka chroni dziecko przed najcięższymi postaciami gruźlicy i znacznie zmniejsza ryzyko zachorowania na jakąkolwiek postać tej choroby. Ale skuteczność szczepionki jest różna w różnych grupach wiekowych (badania dowodzą, że im dziecko starsze tym korzyści ze szczepienia mniejsze).

Najbardziej korzystają noworodki i niemowlęta – są dzięki szczepieniu w 80% przypadków chronione przed gruźlicą. W najmłodszej grupie wiekowej obserwowana jest znaczna redukcja ryzyka najcięższych postaci gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i prosówki (sepsy gruźliczej) u dzieci (nawet 100% skuteczności). W efekcie szczepionka BCG pozwoliła zmniejszyć śmiertelność z powodu gruźlicy z 25% nieszczepionych noworodków do ok. 1% wśród zaszczepionych noworodków.

Dlaczego w pierwszej dobie?

  • Jak wspomniałam wyżej – im młodsze dziecko tym wyższa skuteczność szczepionki.
  • Im młodsze dziecko tym gorsze konsekwencje zarażenia prątkiem gruźlicy (gruźlicze zapalenie opon i sepsa).

W Polsce w 2014 roku na gruźlicę zachorowało 6698 osób (zapadalność wyniosła 17,4 na 100 000 ludności). Rok później zapadalność wyniosła 16,7. Jak widać jest coraz lepiej, chociaż rozpatrując statystyki województw znajdujemy kilka takich, gdzie ta zapadalność jest powyżej 25/100 000.

  • Jesteśmy krajem z niską zapadalnością (poniżej 20/100 000), w związku z czym WHO i  International Union Against Tuberculosis and Lung Disease dopuszczają ograniczenie masowych szczepień do szczepień w obrębie grup ryzyka, min jeśli zapadalność na gruźlicę zmniejszy się poniżej 5/100 000 (tego warunku jeszcze nie spełniamy).

Gdzie się podaje szczepionkę?

W ramię. W pierwszym roku życia zaleca się podawanie szczepionek w przednio-boczną część uda, ale szczepienie przeciwko gruźlicy stanowi tutaj wyjątek. Podaje się je śródskórnie, w lewe ramię – stąd większość z nas ma w tym miejscu bliznę, a na podwórku popularne było zawołanie „eeeej! tylko nie w szczepionkę” 😉 O tym gdzie podajemy pozostałe szczepionki poczytasz tutaj: klik.

Przeciwwskazania:

  1. masa ciała dziecka poniżej 2kg
  2. wrodzone i nabyte zaburzenia odporności (jeżeli w rodzinie matki lub ojca dziecka występowały jakieś zespołu zaburzeń odporności lub miały miejsce nagłe zgony niemowląt z nieznanych przyczyn – zgłoś to lekarzowi!)
  3. dzieci urodzone przez matki, nosicielki wirusa HIV (szczepienie dopiero po konsultacji specjalistycznej)
  4. ciężka infekcja u noworodka (w tym uogólniona, ciężka infekcja skórna)
  5. ciężki, niestabilny stan noworodka
  6. nadwrażliwość na składniki preparatu

Najczęstsze objawy po szczepieniu:

Stwardnienie w miejscu podania szczepionki, niewielki guzek miejscowy, owrzodzenie – to reakcja na skutecznie przeprowadzone szczepienie. Jest spodziewana. Ma prawo utrzymywać się nawet do 3 miesięcy, po tym czasie znika pozostawiając niewielką bliznę – nie należy wyciskać/smarować/zaklejać – generalnie „nie gmerać”.

Ponadto, w miejscu podania szczepionki może wystąpić rumień i powiększenie węzłów chłonnych po stronie szczepienia (pod pachą, do 1 cm) – ma prawo utrzymywać się przez kilka miesięcy – również nie powinno niepokoić rodziców.

Powyżej wymienione reakcje na szczepienie nie są objawem niepożądanym i wystąpią u większości zaszczepionych noworodków.

Z kolei jeśli chodzi o reakcje niepożądane, to wśród nich wymienić należy:

  • powiększenie węzłów chłonnych powyżej 1 cm (pod pachą, po stronie szczepienia)
  • gorączka
  • ból głowy (noworodek oczywiście go nie zgłosi, ale może być niespokojny)
  • sączące owrzodzenie w miejscu podania szczepionki, ropień – takie nasilone reakcje miejscowe mogą być spowodowane podskórnym podaniem szczepionki (powinno się ją podawać śródskórnie) lub podaniem za dużej dawki
  • ropiejące zapalenie węzłów chłonnych (rzadziej niż 1/1000 dawek)
  • zapalenie kości i szpiku (rzadziej niż 1/1000 dawek)
  • reakcje alergiczne (rzadziej niż 1/1000 dawek)

Czy działa przez całe życie?

Nie. Skuteczność szczepionki oceniania jest na 15 lat od chwili szczepienia. Podanie po tym czasie kolejnych dawek (przypominających) nie zwiększa już odporności.

Co zrobić kiedy Twoje dziecko nie zostało zaszczepione?

Zgłoś to lekarzowi – można zaszczepić dziecko do 15 roku życia. Poza tym dbaj o zdrowe odżywianie dziecka. Mamo! Dziecko niedożywione, chore, osłabione, z niedoborem odporności to dziecko bardziej podatne na gruźlicę.

Źródła:

  • http://www.gazetalekarska.pl/wp-content/uploads/2015/03/Epidemiologia-gruźlicy-w-Polsce-i-na-świecie.pdf
  • http://www.who.int/immunization/diseases/tuberculosis/BCG-country-prioritization.pdf
  • http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2015/Ch_2015.pdf
  • Postępy Nauk Medycznych 12/2007, s. 563-565 Maria Korzeniewska-Koseła Gruźlica ośrodkowego układu nerwowego „Central nervous system tuberculosis”
  • szczepienia.info
  • EUROPEAN SURVEY OF BCG VACCINATION POLICIES AND SURVEILLANCE IN CHILDREN , 2005

53 thoughts on “O BCG – szczepienie przeciwko gruźlicy

  1. Zastanawiają mnie źródła, na podstawie których oceniono skuteczność szczepionki przeciw gruźlicy. Jakies badania naukowe itp. Mogłaby Pani się nimi podzielić? Temat mnie interesuje i chętnie bym poczytał.

  2. Witam. U mojej 10 miesięcznej córci zauważyłam dziś owrzodzenie w miejscu szczepienia na lewym ramieniu. Wcześniej miała ok miesiąc czerwono fioletowy guzek w tym miejscu. Czy to możliwe że tak późno wyskoczył po szczepieniu na gruźlicę? Wcześniej nie miała żadnego śladu w tym miejscu. Czy powinnam iść do pediatry z dzieckiem?

    1. oczywiście pokazać się u pediatry. zmiana w miejscu podania szczepionki zwykle goi się w ciągu pierwszych kilku miesięcy. Konieczne jest dokładne zbadanie dziecka – w tym ocena węzłów chłonnych. TO może być coś zupełnie nie związanego ze szczepieniem, ale trzeba to sprawdzić.

  3. Dzień dobry,
    Mam pytanie odnośnie szczepienia na gruźlicę. Moja córka nie była szczepiona w szpitalu, ponieważ zdecydowaliśmy się na odroczenie szczepień. Obecnie ma 17 tygodni i jest po pierwszej dawce 6w1, niedługo dostanie kolejną. Pierwszy lekarz pediatra u którego byliśmy powiedział, że na gruźlicę możemy zaszczepić w dowolnym momencie, drugi wyraził podobną opinie. Trzeci natomiast powiedział, że najpierw należałoby wykonać próbę tuberkulinowa i wspomniał, że ręka może źle się goić jeżeli szczepienie wykonamy latem.
    Mam w związku z tym pytanie, kiedy najlepiej byłoby zaszczepić na gruźlicę i w jakim odstępie od pozostałych szczepień, które jeszcze przed nami? Czy rzeczywiście trzeba wykonać próbę tuberkulinowa czy możemy szczepić bez niej? Będę bardzo wdzięczna za odpowiedz i fachowe wskazówki.

    1. Witam. Konieczność wykonania próby tuberkulinowej u dziecka ma sens tylko i wyłącznie w sytuacji podejrzenia kontaktu z osobą chorą na gruźlicę. Dlatego o ile takiego kontaktu w przypadku Waszej córeczki nie było, to można zaszczepić bez wykonywania próby. Optymalne jest szczepienie w 1 roku życia. Najlepiej wykonać to szczepienie na osobnej wizycie szczepiennej lub równoczasowo ze szczepieniem w 6 msc życia (przeciwko wzw typu B). Jako priorytet szczepienie BCG można traktować w przypadku gruźlicy w otoczeniu (babcia/dziadek/ciocia/wujek). Gojenie blizny po szczepieniu zwykle trwa do 3 miesięcy i nie ma związku z porą roku 🙂 Pozdrawiam ciepło 🙂

  4. Witam, w niektorych opracowaniach jako przeciwskazanie do szczepienia BCG podawane jest nasilona żółtaczka będąca wynikiem konfliktu serologicznego. Czy wie Pani czy to przeciwskazanie nadal obowiązuje, a jeśli nie to dlaczego? (jakieś badania, artykuł). Pozdrawiam,

    1. Witam. Generalnie sama żółtaczka takim przeciwwskazaniem nie jest. Żółtaczka będące wynikiem konfliktu serologicznego jest określana jako patologiczna, pojawia się zwykle w parę godzin po urodzeniu, poziomy bilirubiny mogą być tutaj bardzo wysokie i stan noworodka różny. W związku z tym decyzja o szczepieniu powinna być rozważona indywidualnie. Zwykle taki noworodek znajduję się na neonatologii do momentu stabilizacji stanu ogólnego, aż bilirubinowa sytuacja zostanie opanowana i szczepienie jest możliwe, ale przed jego wyjściem do domu, raczej nie w pierwszej dobie.

  5. szczepionke BCG wycofano w całej europie zachodniej, zostawiono tylko dla grup ryzyka (nosiciel gruxlicy w rodzinie noworodka) jako zalecenie Instytutu Kocha pod koniec lat 90-tych. Wymieniono małą skutecznosc i zbyt dużo powikłań. Kiedy w Polsce z tego zrezygnujemy, skoro zapadalnośc nie oblikguje nas do jej stosowania według wytycznych WHO?

    1. Zgadzam się z informacjami – poza zaleceniami WHO. Polska jest krajem o niskiej zapadalności na gruźlicę (w skali kraju 16-17/100 000). Niestety statystyka dotycząca poszczególnych województw nie jest tak optymistyczna :/ WHO dopuszcza szczepienie tylko grup ryzyka – ale w Polsce jeszcze nie osiągnęliśmy tego etpau (o ile gruźlicze zapalenie opon u dzieci poniżej 5 roku życia jest ekstremalną rzadkością to te statystyki ogólne są niezadowalające. Cytując (w źródłach drugi link):
      „To change from general to selective
      BCG vaccination, an efficient notification system must be in place in addition to the following criteria:
      • an average annual notification rate of smear-positive pulmonary TB cases below 5 per 100 000; or
      • an average annual notification rate of tuberculous meningitis in children aged under five years
      below 1 per 10 million population during the previous five years; or
      • an average annual risk of tuberculous infection below 0.1%)”

      Z roku na rok wygląda to jednak lepiej i myślę, że w przeciągu kilku lat będziemy mogli szczepić tylko grupy ryzyka – jak kraje zachodnie. Ale nie będzie to raczej „efekt wow” tylko stopniowe wycofywanie się i dokładna obserwacja. W Szwecji np. po wycofaniu masowych szczepień wskaźnik zapadalności podskoczył dość mocno do góry. Zgadzam się, że szczepionka nie jest idealna, ale mnie jako pediatrę najbardziej zadowala jej wysoka skuteczność u tych najmłodszych pacjentów.

    1. Witam. Blizna pojawia się u ponad 90% dzieci i świadczy zwykle o dobrej technice podania szczepionki. Nie ma jednak dowodów ze jej brak świadczy o braku odporności. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami nie ma konieczności ponownego szczepienia – chyba że ma pani jakieś wątpliwości czy szczepienie zostało w ogole wykonane. najlepiej sprawdzić to w książeczce zdrowia dziecka. Jeśli jest tam wpis ze szczepienie się odbyło to zakładamy ze to miało miejsce i syn jest uodporniony.

  6. Witam, syn ma 11 miesięcy blizna po szczepieniu nadal jest nie wygojona- bordowa i ze strupkiem. Ile może trwać gojenie. Nasz pediatra nic na ten temat nie potrafi odpowiedzieć

  7. Co to znaczy, że dawki przypominające podane po 15 latach nie zwiększają odporności? Czy to znaczy, że warto wziąć jedynie tę jedną dawkę, bo kolejne nic już nie zmienią? Nie bardzo to rozumiem.

    1. tak. podaje się tylko jedną dawkę (szczepionka generalnie jest zarejestrowana do 15 roku życia) i jej podanie np u 14-latka nie zrobi resetu i nie wznowi ochrony przeciwko prątkom na kolejne 15-20 lat.

  8. Witam,
    Mój synek dostał szczepienie BCG w wieku ok 2 miesięcy ( mieszkamy na Malcie) .
    Teraz ma 3 miesiące i do dziś nie widać u niego żadnego stwardnienia w miejscu podania szczepionki, guzka czy owrzodzenia. Czy taki brak reakcji świadczy o nieprawidłowym podaniu szczepionki?

    1. nie. jeśli jest udokumentowane jej podanie to znaczy, że ją otrzymał. Nie zaleca się doszczepiania. Niektóre dzieci po prostu nie mają tej miejscowej reakcji.

  9. ja mam pytanie odnoście próby tuberkulinowej. bo wspomniałaś że: „konieczność wykonania próby tuberkulinowej u dziecka ma sens tylko i wyłącznie w sytuacji podejrzenia kontaktu z osobą chorą na gruźlicę. Dlatego o ile takiego kontaktu w przypadku Waszej córeczki nie było, to można zaszczepić bez wykonywania próby”, a skąd mam wiedzieć , że moje dziecko miało kontakt z gruźlicą?Generalnie nie jesteśmy z grupy wysokiego ryzyka zachorowania na gruźlicę ale w galeriach handlowych/biedronkach różni ludzie chodzą. a ponadto wiem, że że prątki gruźlicy można nosić w sobie kilkanaście lat i wcale nie zachorować. czy t próba jest obowiązkowa czy zalecana?

    1. No taki kontakt w przelocie nie ma znaczenia. Musi być odpowiedni czas narażenia. Zwykle ma to miejsce w kontaktach domowych. Dochodzi do diagnozy na pewnym etapie – np u cioci/babci/dziadka/ojca i wtedy badamy dzieci z kontaktu

  10. Na kilku forach internetowych spotkałam się ze stwierdzeniami, aby odroczyć pierwsze szczepienie gruźlica+wzw b do drugiej doby życia noworodka lub nawet do dnia wyjścia ze szpitala. Niestety, nigdzie nie znalazłam wytłumaczenia takiego postępowania. Czy rzeczywiście coś w tym jest?

    1. Prawdopodobnie ze względu na chęć dłuższej obserwacji dziecka przez te pierwsze doby, aby mieć pewność że jest zdrowe. Nie widzę przeciwwskazań do takiego postępowania.

  11. Moje dziecię kończy dziś 9 tygodni i ma czerwono-fioletowy guz około 1cm w miejscu po szczepieniu BCG. Tydzień temu ciekła trochę ropa ale przestała i teraz nie jestem pewna, czy to już wymaga obejrzenia, czy jeszcze nie… jakie są kryteria „niepokojące” przy tej szczepionce? Co zrobić, jeśli w przychodni nie chcą zapisać dziecka, bo wolne terminy są dopiero za miesiąc?

  12. U nas objawem nieporzadanym był ropień węzła chlonnego pod pachą. Syn miał 5.5 miesiąca. Nikt,żaden lekarz nie potrafił skojarzyć tego ze szczepieniem…..wręcz byli oburzeni że coś takiego sugeruję, bo znalazłam w Internecie. W końcu zarzadałam skierowania do chirurga dziecięcego który strzykawką wyciagną ropę. A potem to już saczkowanie…..

    1. ropień jak najbardziej jest objawem niepożądanym. Normą jest węzeł pod pachą do 1 cm. Ropień to NOP, który w większości wypadków nie wymaga interwencji chirurga. Widać u Was była konieczność działań chirurgicznych – nie wiem czy chirurg wytłuamczył dlaczego (pytam z czystej ciekawości) – czy był bardzo duży, a może balotował (większość chirurgów pewnie dokładnie tego nie opisuje, ale może u Was była jakaś wzmianka?

      1. Znalazłam wypis ze szpitala….. w opisie cechy zwapnienia, trzy duże miejsca z powiekszonymi pakietami węzłów chłonnych. …. z tego co sobie przypominam chirurg chciał zobaczyć węzeł chlonny czy aby nie trzeba go usuwać to raz a dwa to znaleźliśmy się w klinice w której jest taka „praktyka”postępowania z ropniem. Jak się potem dowiedziałam od innego lekarza rodzinnego że można inaczej…. trudno to było 7 lat temu….pierwszy przypadek w przychodni ..

  13. Syn był szczepiony przeciwko gruźlicy 19.02.2018, po ok. 4 tygodniach pojawiła się na ramieniu czerwona plamka/grudka, nie podeszła ropą, nie było owrzodzenia i do teraz nic się z tym nie działo i jej wygląd się nie zmienił. Czy tak może to wyglądać? Czy powinniśmy pokazać ramię pediatrze?

    1. pokazać jak najbardziej warto. Czasami ten odczyn tak włąsnie wygląda, nie wiąże się to z żadnymi dodatkowymi działaniami. NIe zaleca się doszczepiania ani nic w tym stylu. pozdrawiam

  14. Córka ma prawie 2 miesiące i od 3tygodni powiększone węzły chłonne pod pachą u lewej rączki 10×11 12×08 8×07. Czy to mogą być niepokojące objawy. Co z tym robić biegam od lekarza do lekarza i nic

    1. jeśli to zwykłe węzły i nic patologicznego się z nimi nie dzieje (takie wartości pewnie ma pan z USG więc przypuszczam, ze węzły zostały w ten sposób ocenione) to nie ma potrzeby żadnych działań w ciągu 2-3 miesięcy powinny się zmniejszyć.

  15. Tak to są wartości z USG narazie są twarde i niepotrzeba interwencji chirurgicznej tak powiedziała pani doktor pulmonolog i kazała nie szczepić czy to bedzie miało jakiśwpływ na dalsze szczepienia i czy tez mogo sie powtórzyć takie powikłania . Wizyte kontrolną mamy za tydzień

    1. w pierwszych 12 miesiącach życia w lewe ramię nie podaje się innych szczepionek i tym samym nie powinny one wywoływać zmian w obrębie tych węzłów. Zaleca się szczepienia niemowląt w uda (wiąże się to również z tymi miejscowymi odczynami po BCG).

  16. Córka została zaszczepiona w 5 tygodniu przeciwko gruźlicy. W dniu szczepienia po 5 godzinach zaczęła płakać i nie mogliśmy znaleźć przyczyny płaczu ani sposobu na uspokojenie (żaden działający do tej pory sposób nie działał), trwało to około 3 godzin po czym usnęła. Czy to mógł być odczyn poszczepienny. Chcemy zaszczepić córkę po 8 tygodniach na 6w1 i pneumokoki ale zastanawiamy się czy lepiej tych szczepień nie rozdzielić?

    1. mogła to być reakcja na szczepienie. w przyszłości w takich sytuacjach można podać lek przeciwbólowy. Można rozdzielić ww szczepienia i podać np z tygodniowym odstępem – wtedy ew NOPy się nie nałożą.

  17. Córka ma 4 miesiące i wstrzymane szczepienia po NOP po BCG do połowy września i ma być szczepiona. Tylko teraz które szczepionki wybrać te tradycyjne czy 5w1 lub 6w1
    Czy mogła by mi Pani doradzić.

    1. Zarówno szczepionki skojarzone jak i monowalentne są bezpieczne. Zachęcam do lektury bloga gdzie często poruszone są zagadnienia szczepień.

  18. Córka ma 4 miesiące i wstrzymane szczepienia (NOP)po BCG do połowy września i ma być szczepiona
    Tylko jakimi szczepionkami czy 5w1 6w1 czy zwykłe bezpłatne
    Które by były lepsze w jej przypadku (powiększone węzły chłonne pod lewą pachą)

  19. Witam syn ma siedem miesięcy nie był jeszcze szczepiony chciałam bym go już zaszczepić na gruźlicę w przychodni nie chcą go szczepic bo nie mają szczepionki gdzie zatem mogę to zrobić.

  20. Córeczka po szczepieniu nie miała typowego ropnia. Pojawiły się dwie fioletowe (?) kuleczki, które można wyczuć przy delikatnym przeciągnięciu palcem po skórze dziecka. Czy na pewno jest chroniona? I czy te kulki-zgrubienia są czymś niepokojącym?

  21. Dzień dobry,
    Córka ma skończony roczek, a guzek wielkosci pesteczki wiśni po szczepionce na lewym ramieniu nadal jest wyczuwalny. Czy powinnam się martwić? Moja pediatra wysłała mnie do dermatologa…

    1. do dermatologa to raczej nie – ewentualnie do poradni gruźliczej – do osoby która się odczynami po BCG zajmuje. Ale sam pediatra mógłby zrobić podstawowe badania – przede wszystkim zebrać dokładny wywiad, sprawdzić czy nie ma węzłów w tej okolicy – pod pachą, nad obojczykiem, wykonać morfologię krwi obwodowej z rozmazem. W większości te odczyny nie wymagają żadnych interwencji.

  22. Przeciwwskazaniem do podania szczepionki bcg jest nadwrażliwość na składniki preparatu, szczepionkę podaje się w pierwszej dobie życia noworodka, w związku z tym moje pytanie w jaki sposób lekarz badając noworodka wyklucza u niego nadwrażliwość na składniki preparatu przed podaniem szczepionki.

  23. U mojego synka w okolicy 5-6 miesiąca życia zrobiła się przy czerwonej plamce po szczepieniu taka jakby grudka z ropą, ale po paru dniach sama pękła i zniknęła. Czy powinnam skonsultować to z lekarzem?

  24. U nas syn po szczepieniu miał całą spuchniętą twarz, oczu nie mógł otworzyć, ja nie znałam się wtedy jeszcze za bardzo na tych szczepieniach i nie skojarzyłam z tą sytuacją. Pielęgniarki oczywiście stwierdziły, że nie wiedzą od czego to jest i mu przejdzie, może od jedzenia, może od pościeli…

    1. Noworodki po urodzeniu są zwykle trochę opuchnięte. Jeśli była inna przyczyna i podejrzewano jakoś odczyn alergiczny lub cokolwiek niepokojącego działo się z dzieckiem na pewno nie wyszła Pani z maluszkiem do domu tylko prowoadzono obserwacje lub poszerzono diagnostykę.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *